BẠN ĐÃ SẴN SÀNG LÀM CHA MẸ ?

    1.Khái niệm: Hạnh phúc của trẻ em phụ thuộc lớn vào sự quan tâm của những bậc cha mẹ có trách nhiệm. Trên quan điểm rằng một người có trách nhiệm sẽ làm cha mẹ chỉ khi anh ấy/cô ấy và bạn tình có khả năng tạo ra điều kiện chấp nhận được cho đứa trẻ được sinh ra và được phát triển về mặt thể chất, tinh thần, xã hội, kinh tế, bảo đảm được những quyền của đứa bé đó. Như vậy làm cha mẹ có trách nhiệm là bắt đầu với quyết định nên hay không và khi nào cần thụ thai.
    Trong thực hiện kế hoạch hoá gia đình thì tình dục an toàn có nghĩa là sẽ không mang thai ngoài ý muốn, vì vậy nó cũng sẽ "an toàn" khi các cặp vợ chồng sử dụng một biện pháp tránh thai như: sử dụng thuốc tránh thai, dụng cụ tử cung. Tuy nhiên, cần phải đảm bảo là cả hai không bị mắc bệnh, sống chung thuỷ một vợ, một chồng và được kiểm tra sức khỏe định kỳ (từ 6 tháng đến 1 năm).

     Mang thai có trách nhiệm là bước đầu tiên để làm cha mẹ có trách nhiệm và cần bắt đầu trước khi thụ thai. Mang thai có trách nhiệm là việc mang thai được suy nghĩ kỹ lưỡng, được lên kế hoạch, được mong muốn, được những người có tình trạng thể chất và tâm thần phù hợp thụ thai, mang thai và sẵn sàng nuôi một đứa trẻ. Mang thai có trách nhiệm cũng là đủ can đảm để chấm dứt việc mang thai khi không đáp ứng được các điều kiện trên.

    Nuôi dạy con có trách nhiệm bắt đầu từ thời điểm một đứa trẻ được sinh ra. Nuôi dạy con có trách nhiệm là việc cha mẹ cung cấp cho đứa bé không chỉ là các điều kiện thể chất và vật chất mà họ cần phải có sự tương tác với đứa trẻ. Giúp trẻ lớn và trưởng thành và trở thành một công dân có ích cho xã hội

     2. Chuẩn bị trước khi mang thai: Việc mang thai và có con không những có tác động đến cuộc sống của bạn, mà còn ít nhiều tác động đến gia đình, bạn bè, xã hội… Tác động này là hai chiều, có thể là tích cực hoặc tiêu cực. Do vậy, việc mang thai và có con cần được cân nhắc, chuẩn bị và lên kế hoạch cụ thể. Các yếu tố cần được cân nhắc bao gồm tình trạng sức khỏe, tài chính và các yếu tố liên quan khác như gia đình, xã hội…. Các yếu tố này sẽ thay đổi theo thời gian, theo sự phát triển, trưởng thành của mỗi người. Ở thời điểm này nó là yếu tố thuận lợi, nhưng lúc khác lại là yếu tố không thuận lợi. Sự không thuận lợi hay không phù hợp cũng có thể được cải thiện qua thời gian và các tác động khác trực tiếp hoặc gián tiếp. Khi hội tụ càng nhiều yếu tố thuận lợi thì việc mang thai càng thuận lợi. Thời điểm này có thể dự đoán được và như vậy bạn có thể chuẩn bị để mang thai vào chính thời điểm này. Chính vì các yếu tố này có thể thay đổi, do vậy khi có nhiều yếu tố không thuận lợi thì bạn không nên lo lắng, mà nên cân nhắc, lập kế hoạch để cải thiện các yếu tố không thuận lợi đó cho phù hợp hơn.
     Vậy, thế nào là thuận lợi và không thuận lợi cho mang thai?
    2.1  Tình trạng sức khỏe: Sức khỏe là trạng thái thoải mái toàn diện về thể chất, tinh thần và xã hội và không phải chỉ bao gồm tình trạng không có bệnh hay thương tật.
     2.1.1 Trình trạng thể chất của cha và mẹ đều có ảnh hưởng lớn đến sự thụ thai và phát triển của con. Các yếu tố thể chất ảnh hưởng đến việc thụ thai, mang thai và thai phát triển bình thường bao gồm độ tuổi của cha mẹ, hiểu biết chung về sức khỏe, hiểu biết về tình trạng thể chất của chính bản thân và các yếu tố liên quan khác.

•         Độ tuổi của cha mẹ: Qua các nghiên cứu, độ tuổi thuận lợi nhất cho việc mang thai của người phụ nữ là từ 23 đến 30 tuổi. Ở độ tuổi này, sự phát triển của cơ thể đã hoàn thiện, chất lượng trứng cũng đạt mức tốt nhất, nguy cơ đột biến gen thấp nhất, thai nhi phát triển tốt nhất, nguy cơ bị đẻ non thấp nhất. Đối với nam giới, độ tuổi thuận lợi nhất là từ 30 đến 35 tuổi vì chất lượng tinh trùng tốt nhất. Thường ở độ tuổi này bạn đã có ít nhiều kinh nghiệm sống, điều kiện kinh tế khá ổn định, tâm lý sẵn đã sàng để mang thai và sinh con, có kiến thức và khả năng chăm sóc trẻ nhỏ tốt hơn.
•      Hiểu biết chung về sức khỏe là bao gồm cả hiểu biết về sức khỏe sinh sản, KHHGĐ và nơi cung cấp dịch vụ. Có hiểu biết về sức khỏe là yếu tố thuận lợi cho việc thụ thai, mang thai, chăm sóc bản thân và cho con. Một số chị em bị hạn chế hoặc thậm chí không được tiếp cận kiến thức và dịch vụ y tế. Để phá bỏ rào cản này chị em cần nhận thức được tầm quan trọng và yếu tố quyết định chính là bản thân mình. Suy nghĩ theo chiều hướng tích cực hơn từ đó có sự thay đổi về hành vi. Tự nâng cao hiểu biết và tiếp cận dịch vụ thông qua các kênh truyền thông có uy tín, các chương trình quốc gia, các dự án, tham gia sinh hoạt tại các câu lạc bộ, nhóm cộng đồng...
•      Hiểu biết về tình trạng thể chất của bản thân thông qua khám sức khỏe từ đó có những điều chỉnh thích hợp và kịp thời. Khám sức khỏe giúp định hướng cho việc duy trì hay sử dụng các biện pháp để nâng cao thể trạng cho phù hợp với việc thụ thai và mang thai. Khám sức khỏe cũng giúp tìm các nguyên nhân gây xảy thai, thai lưu ... và phát hiện các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Từ đó, có các biện pháp thích hợp để loại bỏ các nguyên nhân không thuận lợi hay kịp thời điều trị nhằm hạn chế ảnh hưởng đến quá trình thụ thai và phát triển bình thường của thai. Việc khám sức khỏe nên thực hiện định kỳ và thường xuyên khoảng 6 đến 12 tháng/lần.
•       Khi chuẩn bị mang thai, cũng cần xem xét đến các ảnh hưởng khác như yếu tố nghề nghiệp, di truyền, tiền sử bệnh của bố và mẹ. Trong trường hợp đang điều trị bệnh, bác sĩ điều trị cần được thông báo về sự mang thai, hay kế hoạch có thai của bạn. Từ đó, bác sỹ có thể tư vấn hoặc đưa ra biện pháp hoặc thay đổi thuốc khác cho thích hợp hơn. Một số biện pháp, thuốc điều trị cần một thời gian nhất định sau khi dừng để không gây ảnh hưởng đến sự thụ thai và mang thai. Trì hoãn việc mang thai đến khi thuốc hết tác dụng là một lựa chọn có trách nhiệm của người cha, mẹ tương lai. Tuân thủ điều trị kết hợp nâng cao thể trạng của mẹ sẽ hạn chế lây truyền HIV từ mẹ sang con.
•       Hạn chế hoặc từ bỏ các thói quen xấu như: uống rượu, hút thuốc lá, và sử dụng các loại thuốc kích thích vì đây là những tác nhân gây những tác động xấu đến quá trình thụ thai và cũng là một trong những yếu tố ảnh hướng lớn đến sức khỏe bé sau này. Nhiều nghiên cứu cho thấy, việc sử dụng ma túy trong thời kỳ mang thai có ảnh hưởng đến thai và tâm lý của trẻ sau này.

2.1.2 Tình trạng tâm lý của cha mẹ cũng một vai trò quan trọng trong việc quyết định mang thai và lên kế hoạch để thụ thai. Tuy nhiên đây cũng là yếu tố thường bị bỏ qua hoặc không được coi trọng. Chuẩn bị tâm lý trước mang thai và có con nhằm ổn định tâm lý của cha mẹ trong quá trình mang thai, hạn chế những cảm xúc tiêu cực trong thời gian mang thai.
    Các nghiên cứu cho thấy tâm lý của bố mẹ có tác động đến sự phát triển của thai nhi. Ngay cả khi còn nằm trong bụng mẹ, thai nhi có thể cảm nhận và có các phản ứng một cách tích cực hoặc ngược lại với các kích ứng từ bên ngoài.

     2.2  Yếu tố tài chính: tuy không ảnh hưởng trực tiếp đến thụ thai và sức khỏe của thai, nhưng lại là một trong những yếu tố quan trọng cần cân nhắc kỹ trước khi quyết định xem nên mang thai hay không, nên mang thai vào thời điểm nào bởi bạn sẽ phải chi các khoản không nhỏ trước, trong và sau khi sinh. Liệt kê các khoản thu nhập bạn có và các khoản bạn dự liệu sẽ phải chi giúp việc chuẩn bị mang thai dễ dàng hơn và giúp bạn biết được mình sẽ cần phải tiết kiệm bao nhiêu tiền. Bạn cũng cần tính đến sự giảm hoặc mất thu nhập khi mang thai và trong thời gian nghỉ làm việc sau sinh. Cân nhắc nguồn lực tài chính cho những đứa con hiện có sẽ giảm đi, hoặc khi không có sự hỗ trợ về tài chính của người cha hoặc bất kỳ ai khác. Như vậy, mang thai có trách nhiệm là khi bạn chủ động quyết định thời điểm thụ thai phù hợp với tình trạng tài chính của mình.
     Tham gia Bảo hiểm Y tế là một trong những giải pháp nhằm giảm gánh nặng tài chính cho bạn khi cần khám, chữa bệnh. Mức hưởng phụ thuộc vào thời gian tham gia liên tục BHYT. Do vậy, để có mức hưởng tối đa trong quá trình mang thai và sinh con, bạn cần tham gia BHYT trước khi mang thai và liên tục.

    2.3  Yếu tố gia đình, xã hội và các yếu tố khác cũng cần được cân nhắc khi quyết định mang thai. Cha mẹ không nên chỉ xét đến lợi ích riêng của mình mà cũng phải xét đến lợi ích của con cái đã và sẽ được sinh ra, biết nhận định về các hoàn cảnh vật chất và tinh thần xung quanh và biết nghĩ đến lợi ích của gia đình, xã hội. Người cha, mẹ phải ý thức được việc mình làm, không chỉ đơn thuần làm theo sở thích.

Mang thai có trách nhiệm là quyết định mang thai và lên kế hoạch thụ thai khi bạn có những yếu tố thuận lợi để mang thai và có con. Trì hoãn thời điểm mang thai khi chưa đủ điều kiện thuận lợi và đình chỉ thai nghén ngoài ý muốn cũng là mang thai có trách nhiệm. Việc trì hoãn này, giúp bạn có thời gian để tìm hiểu về mình tốt hơn, và cũng giúp bạn chuẩn bị và lên kế hoạch mang thai phù hợp hơn.

Làm gì khi bạn chưa/không muốn mang thai?

3. Tình dục an toàn là biện pháp hữu hiệu để phòng tránh mang thai ngoài ý muốn và các bệnh lây truyền qua đường tình dục. Tình dục an toàn là những hình thức quan hệ tình dục mà không có sự tiếp xúc trực tiếp với máu, chất dịch âm đạo và tinh dịch từ người này sang người khác. Tình dục an toàn hạn chế gần như 100% nguy cơ mang thai ngoài ý muốn và nguy cơ bị lây nhiễm các bệnh lây truyền qua đường tình dục như: lậu, giang mai, HIV/AIDS... Tình dục an toàn là nâng cao lối sống chung thủy một vợ một chồng và có sử dụng bao cao su. 

    4. Mang thai
    4.1 Mang thai và lưu ý khi mang thai:

-      Cần có chế độ ăn uống đầy đủ, đảm bảo dinh dưỡng cho mẹ và bé. Nếu cần thì nên bổ xung vitamin, vi chất theo sự hướng dẫn của bác sỹ. Không nên ăn kiêng quá mức vì có thể dẫn đến nếu thiếu dinh dưỡng cho mẹ từ đó có thể gây suy dinh dưỡng sơ sinh, thai không phát triển bình thường, sảy thai, thai lưu… Có thể bổ xung thêm một số vitamin, khoáng chất và đi tiêm phòng đầy đủ cho mẹ. Vaccine cân nhắc  trong thời kỳ mang thai là thủy đậu, viêm gan B, cúm, rubella..

-      Chăm sóc bản thân bằng cách giữ gìn vệ sinh cá nhân, tránh các căng thẳng về tâm lý, có thể tập những bài tập nhẹ nhàng, giúp thư giãn như đi bộ, yoga….

-      Hạn chế dùng rượu, thuốc lá, và các chất kích thích.

     4.2.Mang thai ngoài ý muốn là khi sự mang thai không được lên kế hoạch, không có sự chuẩn bị, sẵn sàng và không được mong đợi. Mang thai ngoài ý muốn thường xảy ra khi có sự hạn chế về hiểu biết/ tiếp cận các biện pháp tránh thai. Một số ít trường hợp mặc dù có sử dụng BPTT nhưng vẫn mang thai do không uống thuốc tránh thai đều đặn, rách/thủng bao cao su… Mang thai ngoài ý muốn cũngcó thể xẩy ra ở những trường hợp bị cưỡng hiếp. Vậy, bạn cần làm gì khi mang thai ngoài ý muốn:

     4.2.1      Xử lý cảm xúc: Khi phát hiện ra mình mang thai ngoài ý muốn, bạn có thể trải nghiệm những cảm xúc khác nhau là bối rối, lo sợ, giận dữ thậm chí là cảm giác tội lỗi. Nhận biết được cảm xúc này là điều đầu tiên cần làm trước khi có một quyết định nào đó. Đối diện và chấp nhận việc mang thai ngoài ý muốn là điều rất khó khăn. Bạn cần thời gian để chấp nhận và vượt qua những cảm xúc tiêu cực. Bạn cần nhận biết những điều bạn đang trải qua là hoàn toàn bình thường. Mang thai khi chưa sẵn sàng không có nghĩa bạn là người xấu và cũng không có nghĩa tương lai của bạn sẽ chấm dứt ở đây.

4.2.2      Chia sẻ và tìm tư vấn: Mang thai ngoài ý muốn không phải là một việc bạn nên đối diện một mình. Bạn cần chia sẻ với những người xung quanh, những người có thể giúp bạn bình tâm và sáng suốt trong suy nghĩ. Bạn gái cũng nên chia sẻ với cha của bé.

4.2.3      Đưa ra quyết định: Bạn có 2 lựa chọn là giữ thai hoặc đình chỉ thai nghén.  Lựa chọn nào cũng cần cân nhắc đến sự ảnh hưởng của nó đến cuộc sống của bạn và những người xung quanh bạn. Trước khi lựa chọn bất cứ giải pháp nào thì bạn nên đặt mình vào vị trí của bé và tự hỏi “Mình có muốn làm con của một người mẹ, người bố như mình không?” Mang thai có trách nhiệm cũng có nghĩa là quyết định đình chỉ thai khi bạn chưa đủ khả năng hoặc chưa sẵn sàng cho việc mang thai và có con này.

     5.     Các biện pháp đình chỉ thai an toàn: là chủ động sử dụng các phương pháp khác nhau để chấm dứt thai trong tử cung cho thai đến hết 22 tuần tuổi, được thực hiện người được đào tạo, có kỹ năng tốt, tại cơ sở y tế đạt chuẩn với đầy đủ các trang thiết bị, dụng cụ trong môi trường vệ sinh đảm bảo. Đình chỉ thai an toàn nhằm hạn chế được tối đa các tai biến và biến chứng. Phá thai an toàn được sử dụng trong các trường hợp có thai ngoài ý muốn, do bệnh lý của thai nhi, do sức khỏe của mẹ hoặc yếu tố kinh tế xã hội khác. Sau khi phá thai khoảng 2 tuần nếu quan hệ tình dục mà không dùng biện pháp tránh thai bạn có thể có thai trở lại.

     5.1  Các phương pháp đình chỉ thai an toàn:
     - Đình chỉ thai nghén bằng thuốc: Là phương pháp dùng thuốc để chấm dứt thai nghén.
     Thuốc sẽ làm cho thai ngừng phát triển và gây co bóp dạ con để đẩy thai ra ngoài như bị sẩy thai. Có hiệu quả chấm dứt thai nghén tới 96 - 98%. Theo quy định của Bộ Y tế, phương pháp phá thai bằng thuốc phải do bác sĩ đã được đào tạo thực hiện. Bạn KHÔNG tự ý mua thuốc và sử dụng.
     - Hút thai: Là một thủ thuật sử dụng dụng cụ hút chân không để chấm dứt thai nghén. Thai trong buồng tử cung được hút ra ngoài qua ống hút vào một bơm hút. Có hiệu quả chấm dứt thai nghén đến 98%.
     - Phương pháp nong và gắp: Đây là phương pháp phá thai dùng cả thuốc và dụng cụ để chấm dứt thai nghén. Phương pháp này chỉ an toàn khi người cung cấp dịch vụ là các cán bộ y tế đã được đào tạo và có đủ kỹ năng thực hiện thủ thuật tại cơ sở y tế có đầy đủ phương tiện.

     5.2  Dấu hiệu bình thường sau phá thai:
     - Phần lớn bạn gái sẽ thấy ra máu như hành kinh trong vòng 10 ngày kể từ khi uống thuốc. Tuy nhiên, một số ít bạn gái có thể thấy ra máu nhẹ kéo dài hơn. Một số bạn gái có thể bị sốt trong vài giờ, đôi khi kèm theo ớn lạnh thoáng qua. Thường thì triệu chứng này không nguy hiểm và sẽ nhanh chóng qua đi.
     - Ngoài ra,  có thể  có đau bụng do co cơ tử cung trong vài ngày đầu trong trường hợp dùng Phuong pháp hút thai và  phương pháp nong và gắp

     5.3 Chăm sóc sau đình chỉ thai

-      Uống thuốc theo đơn và chỉ dẫn của nhân viên y tế.

-      Vệ sinh, tắm rửa bình thường.

-      Tránh lao động nặng (gánh/vác nặng) trong vài tuần đầu tiên.

     -    Đến cơ sở y tế để khám lại trong vòng 2 tuần sau.

     -    Không cần phải kiêng, tuy nhiên nên ăn bổ sung thức ăn nhiều chất sắt và bổ dưỡng như thịt bò, thịt nạc, trứng, sữa và các loại rau xanh.

      Lưu ý: Bạn nên quay lại cơ sở y tế để khám ngay nếu thấy một trong các dấu hiệu  sau: Đau bụng ngày càng tăng hơn. Ra máu nhiều hoặc kéo dài trên một tuần và l l l  lượng máu không ít đi. Sốt hoặc ớn lạnh. Khí hư có mùi hôi.